معرفی اجمالی کالا
حقوق نفت و گاز
1-در اردیبهشت سال 1389 دانشجویان دکتری حقوق خصوصی در پردیس فارابی دانشگاه تهران تقاضا کردند که در ترم بعدی درس «حقوق نفت» را برای آنها تدریس کنم. «حقوق نفت» یک درس اختیاری در برنامه دروس دکتری حقوق خصوصی بود اما نشنیده بودم که کسی قبلا آن را جایی تدریس کرده باشد. پیشنهاد جالبی بود و من هم از آن استقبال کردم به خصوص از این جهت که تمام مطالب درس حقوق نفت را از قبل آماده داشتم.
2-وقتی در بهار 1377 پس از فراغت از تحصیل به وطن برگشتم، تصمیم داشتم صرفا یک استاد دانشگاه باشم که فقط کارهای آموزشی و پژوهشی انجام میدهد و بنابراین کار بیرون از دانشگاه مثل وکالت دادگستری مد نظرم نبود. دو سال تحصیلی به طور کامل به تدریس در دانشگاههای متعدد مشغول شدم که در بعضی از ترمهای تعداد واحدهای تدریس از 40 واحد نیز تجاوز میکرد.
3-از تابستان 1379 در تهران سکونت اختیار کردم و بلافاصله متوجهشدم که حقوق هیأت علمی کفاف زندگی در تهران را نمیدهد و باید برای جبران آن چارهای اندیشد ولی عجالتا «چو دخلت نیست خرج آهستهتر کن». اولین چیزی که در نظر داشتم و با علایق من سازگاری داشت، حق التدریس در تهران بود. تلاشهای ابتدایی این طور مینمود که این راه آنچنان باز نیست و خیلی هم نمیشود روی درآمد حق التدریس حساب باز کرد.
4-یک ماه پس از استقرار در تهران یکی از مسئولان وقت سازمان هواپیمایی کشوری تماس گرفتند که برای قراردادهای بينالمللی به خدمات مشاوره اینجانب نیاز دارند. من با کمال میل قبول کردم و این آغازی شد که بتوانم در مسائل عملی قراردادهای بینالمللی ورود پیدا کنم.
5-چند ماه بعد، از طریق یکی از مسئولان حقوقی وقت شرکت ملی نفت پیشنهادی مبنی بر همکاری با ایشان در بخش قراردادهای بیع متقابل دریافت کردم. پیشنهاد جالبی بود به خصوص که سابقه تحصیلات اینجانب در زمینه حقوق تجارت بينالملل و موضوع رساله دکتری در مورد قراردادهای تجارت متقابل و از جمله بیع متقابل بود. ورود به مسائل عملی بیع متقابل میتوانست دانش و تجربه من را در این بخش تکمیل کند و از این جهت جذابیت فراوانی داشت.
6-فرصت به دست آمده غنیمتی بود که بتوانم در قراردادهای نفتی تمرکز پیدا کنم. با ولع فراوان موضوعات و مطالب را پیگری میکردم. وقتی تواناییها و تسلط مذاکرهکنندگان از شرکتهای نفتی بينالمللی مثل شل، توتال و انی را میدیدم، احساس میکردم که به رغم داشتن مدرک دکتری در این قراردادها هنوز خیلی چیزها هست که باید یاد بگیرم.
7-هرچند تمرکز اصلی کار روی قراردادهای بیع متقابل بود، اما هرگز خود را آن محدود نکردم. با افزایش دانش و تجربه از قراردادهای بیع متقابل، سایر قراردادهای نفتی را مطالعه میکردم و تمایزات و تفاوتهای آنها را مورد تجزیه و تحلیل قرار میدادم. قراردادهای مشارکت در تولید و قراردادهای خدماتی در سایر کشورها خیلی جذاب بود.
8-تجارب عملی کم کم در نوشتههایم ظاهر شد. کتاب «ساخت، بهرهبرداری و واگذاری (بیاوتی)» اولین تجربه در این مسیر بود. کتاب دوم «حقوق تجارت بينالملل» است که توفیق زیادی در تلفیق مسائل علمی و تجارب عملی پیدا کرد و مورد استقبال زیادی قرارگرفت. کار بعدی «داوری تجاری بينالمللی» نیز با همین نگاه نوشته شد و این اثر نیز به سرعت به چاپ سوم رسید.[1]
9-نوشتن در مورد مسائل حقوق نفت و گاز سختتر بود و احتیاط بیشتری را تقاضا میکرد. بنابراین کار در این زمینه را با نوشتن مقالات شروع کردم. سپس مباحثی از حقوق نفت و گاز را در کنفرانسها و نشستها به خصوص در سطح صنعت نفت ارائه کردم. به تدریج مطالب زیادی در زمینه حقوق نفت و گاز آماده شد و اسلایدهای فراوانی برای ارائه تنظیم گردید، بهطوری که وقتی دانشجویان تقاضای تدریس حقوق نفت را مطرح کردند، تمام مطالب کلاسها و اسلایدهای آن آماده بود.
10-راهاندازی رشتههای مدیریت قراردادهای نفتی در مقطع دکتری و حقوق نفت و گاز در مقطع ارشد و دکتری در چند سال گذشته، ضرورت انتشار کتابی جامع در مورد حقوق نفت و گاز را دو چندان کرد. تشویق دانشجویان و تقاضاهای رو به تزاید آنها برای نگارش چنین کتابی باعث شد که از سه سال پیش نوشتن حقوق نفت و گاز را به طور جدی دنبال کنم. علاوه بر پژوهشهای قبلی، صدها کتاب، مقاله، قرارداد، گزارش، قانون و آییننامه به این منظور بررسی شد و تا حد ممکن تمام منابع مرتبط مورد بررسی قرارگرفت.
11-در این کتاب سعی شده است که مسائل حقوق نفت و گاز به نثری ساده و روان ولی در عین حال مستحکم و قوی در اختیار عموم قرار گیرد. هرچند این کتاب برای دانشجویان حقوق، مدیریت، اقتصاد و نفت تدوین شده است، ولی مطالب آن برای کل صنعت نفت و کلیه مسئولان و دست اندرکاران که به نحوی در سیاستگذاری در نفت یا اجرای آن سیاستها دخیلاند، قابل استفاده است.[2]
12-نگارش این اثر، با این حجم و کیفیت در ابتدا امر محالی مینمود، ولی به توفیق الهی و دعای خیر مادر، همسر، فرزندان و سایر عزیزانم، این امر امروز محقق شده است و باور دارم که اگر نبود دعای خیر دانشجویان این کار یا اصلا شروع نمیشد یا در میانه راه رها میگشت. این کتاب مرهون همکاری و ایثار خانواده من به خصوص همسر عزیزم است که با سعه صدر و گذشت به من اجازه دادند تا در طول این سالها ساعات زیادی از وقت مخصوص خانواده را به نوشتن این کتاب اختصاص دهم.
مشخصات فیزیکی کتاب
-
نوع جلدگالینگور
-
قطعوزیری
-
تعداد صفحات712
-
وزن (گرم)1100 گرم
مشخصات فنی کتاب
-
تألیف
-
ناشر
-
تاریخ نشر1397
-
نوبت چاپچهارم
-
زبان کتابفارسی
-
تعداد جلد1
-
شابک978-964-511-590-4
گفتار دوم: ترکیبات و ناخالصیهای نفت
گفتار سوم: فرآوردهای اصلی نفت و گاز
گفتار اول: عملیات بالادستی نفت و گاز
گفتار دوم: عملیات پاییندستی نفت و گاز
فصل سوم: مفاهیم، قلمرو و ماهیت حقوق نفت
گفتار دوم: حقوق نفت و سایر رشتههای حقوقی
الف) حقوق نفت و حقوق قراردادها
ج) حقوق نفت و حقوق بينالملل عمومی
ﻫ) حقوق نفت و حقوق تجارت بينالملل
فصل چهارم: پیشینه حقوق نفت در ایران
گفتار اول: از امتیازنامه دارسی تا ملی شدن صنعت نفت
گفتار دوم: از ملی شدن صنعت نفت تا پیروزی انقلاب اسلامی
- تأکید بر ملی شدن صنعت نفت
- ممنوعیت ترتیبات مشارکتی و تجویز قراردادهای پیمانکاری
- تشکیل شرکت ایرانی برای اجرای قرارداد
- حذف مرحله بهرهبرداری از شمول قراردادها
- استفاده از کالاها و خدمات داخلی
- رعایت الزامات زیست محیطی
- جبران هزینهها و حق الزحمه پیمانکار
- قانون حاکم و حل و فصل اختلافات
گفتار سوم: از پیروزی انقلاب اسلامی تا عصر حاضر
گفتار اول: مالکیت خصوصی بر منابع نفتی
گفتار دوم: مالکيت منابع نفت در فقه اماميه
الف) منابع نفت به عنوان معادن ظاهری
ب) منابع نفت به عنوان معادن باطنی
گفتار سوم: مالکيت منابع نفت در حقوق موضوعه ايران
الف) مالکیت منابع نفت قبل از انقلاب اسلامی
ب) مالکیت منابع نفت بعد از انقلاب اسلامی
فصل ششم: حاکمیت ملی بر منابع نفت
گفتار اول: شکلگیری اصل حاکمیت ملی بر منابع طبیعی
گفتار دوم: اصل حاکمیت بر منابع طبیعی به عنوان ضابطه حقوق بینالملل
گفتار سوم: تعهدات ناشی از اصل حاکمیت بر منابع طبیعی
گفتار چهارم: اصل حاکمیت بر منابع طبیعی و تعهدات قراردادی
الف) اصل حاکمیت بر منابع طبیعی و اصل لزوم قراردادها
ب) اصل حاکمیت بر منابع طبیعی و شرط ثبات در قراردادها
گفتار پنجم: اصل حاکمیت بر منابع طبیعی و معاهدات سرمایهگذاری
الف) معاهدات دوجانبه سرمایهگذاری
فصل هفتم: حاکمیت ملی بر منابع نفت دریایی
گفتار اول: حق حاکمیت بر منابع نفت موجود در مناطق دریایی
گفتار دوم: تزاحم حقوق کشورهای همسایه در مناطق دریایی
ب) وضعیت مناطق دریایی ایران در خلیج فارس و دریای عمان
ب) وضعیت مناطق دریایی ایران در دریای خزر
- رژیم حقوقی حاکم بر دریای خزر قبل از فروپاشی شوروی
- توصیف دریای خزر به عنوان دریای بسته، نیمه بسته یا دریاچه
- تقسیم منابع نفت و گاز بین کشورهای ساحلی
فصل هشتم: حاکمیت ملی بر میادین مشترک نفت و گاز
گفتار اول: بهرهبرداری از میادین مشترک در معاهدات بینالمللی
الف) تعهد به همکاری در بهرهبرداری
ب) بهرهبرداری توسط یکی از دو کشور
ج) بهرهبرداری از طریق قراردادهای توسعه مشترک
د) محول نمودن بهرهبرداری به یک نهاد مشترک
گفتار دوم: بهرهبرداری از میادین مشترک در حقوق بینالملل
الف) بهرهبرداری از مخازن مشترک در اسناد بینالمللی
- دعاوی راجع به فلات قاره دریای شمال
- اختلاف بین ایسلند و نروژ
- اختلاف بین تونس و لیبی
- اختلاف بین اریتره و یمن
گفتار سوم: بهرهبرداری از میادین مشترک در حقوق ایران
فصل نهم: نفت، سرمایهگذاری و بخش خصوصی
گفتار اول: سرمایهگذاری بخش خصوصی در عملیات نفتی
ب) قانون اجرای سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی
د) قانون تشویق و حمایت سرمایهگذاری خارجی
گفتار دوم: قراردادهای نفتی بینالمللی
- قانون نفت
- قانون اجرای سیاستهای کلی اصل 44
- قانون مربوط به طرحهای نفتی دریای خزر
- قانون برنامه پنجم توسعه
- قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت
- قانون بودجه سال 1393 کل کشور
ب) شرایط قانونی قراردادهای نفتی
- عدم انتقال مالکیت و مدیریت به اشخاص خصوصی
- بازپرداخت اصل و فرع از عواید حاصل از اجرای قرارداد
- تحمل ریسک اقتصادی قرارداد توسط پیمانکار
- عدم تضمین بانکها و مؤسسات دولتی
- تعیین نرخ بازگشت سرمایه متناسب هر میدان
- رعایت حداقل سهم ایرانی
- رعایت الزامات زیست محیطی
- تولید صیانتی
- تقبل ریسک عدم اکتشاف
- مدت دار بودن مجوز اکتشاف و امکان تمدید برای یکبار
ج) فرآیند تهیه و تأیید قراردادهای نفتی
فصل دهم: انواع قراردادهای نفتی
گفتار اول: قراردادهای بالادستی
- قراردادهای شرکت در مناقصه مشترک
- سرمایهگذاری مشترک/ بهرهبرداری مشترک/ شرکتنامه
- قراردادهای توسعه یکپارچه
ج) قراردادهای تأمین مالی بالاستی
گفتار دوم: قراردادهای پاییندستی
الف) قراردادهای مشتمل بر فعالیت واحد
ب) قراردادهای مشتمل بر فعالیتهای متعدد
- قراردادهای مهندسی و تأمین کالا (EP)
- قراردادهای مهندسی و ساخت (EC)
- قراردادهای تأمین کالا و ساخت (PC)
- قراردادهای مهندسی، تأمین کالا و ساخت (EPC)/ طرح و ساخت (ED)
- قراردادهای مهندسی، تأمین کالا و مدیریت ساخت (EPCM)
- قراردادهای مهندسی، تأمین کالا، ساخت و تأمین مالی (EPCF)
- قراردادهای ساخت، بهرهبرداری و واگذاری (BOT)
- قراردادهای بیع متقابل (BUYBACK)
گفتار سوم: قراردادهای تجارت نفت و گاز
الف) قراردادهای خرید و فروش نفت خام
فصل يازدهم: نظام مالی و مالیاتی قراردادهای نفتی
گفتار اول: انواع نظامهای مالی و مالیاتی
گفتار دوم: طراحی نظام مالی و مالیاتی مناسب
فصل دوازدهم: روابط طرفین قراردادهای نفتی
گفتار چهارم: نظارت و کنترل کارفرما
ب) سهیم شدن کارفرما در قرارداد
د) تصویب برنامههای عملیاتی، کاری و بودجه
ﻫ) نظارت بر واگذاری قراردادهای فرعی
ج) فعالیتهای ازدیاد و بهبود تولید
فصل سيزدهم: شروط حقوقی قراردادهای نفتی
گفتار هفتم: قانون حاکم و حل و فصل اختلافات
فصل چهاردهم: نفت و سازمانهای بينالمللی
الف) شرایط عضویت در سازمان و کشورهای عضو
گفتار دوم: آژانس بینالمللی انرژی
گفتار چهارم: پیمان منشور انرژی
الف) تشویق و حمایت از سرمایهگذاری خارجی در حوزه انرژی
ب) تجارت آزاد کالاها و محصولات انرژی
ﻫ) حق حاکمیت بر منابع طبیعی، قراردادهای نفتی و پیمان منشور انرژی
گفتار پنجم: سایر ترتیبات بینالمللی
فصل پانزدهم: نفت و ضوابط حفظ محیط زیست
گفتار اول: عملیات نفتی و رعایت ضوابط زیست محیطی
الف) رعایت ضوابط زیست محیطی در قراردادهای نفتی
ب) رعایت ضوابط زیست محیطی در مقررات ایران
- مفهوم آلودگی محیط زیست
- لزوم رعایت ضوابط زیست محیطی در فعالیتهای نفتی
- ارزیابی پیامدهای زیست محیطی
- جلوگیری از آلودگی خاک
- جلوگیری از آلودگی آب شرب و آبهای زیر زمینی
- جلوگیری از آلودگی هوا
- مقابله با سوانح زیست محیطی
گفتار دوم: آلودگیهای نفتی دریایی
- کنوانسیون بینالمللی جلوگیری از آلودگی نفتی دریا
- کنوانسیون بینالمللی مسئولیت ناشی از خسارات آلودگی نفتی
- کنوانسیون بینالمللی تأسيس صندوق بينالمللي جبران خسارت آلودگي نفتي
- کنوانسیون جلوگیری از آلودگی دریایی ناشی از دفع مواد زاید و دیگر مواد
- کنوانسیون بینالمللی جلوگیری از آلودگی ناشی از کشتیها
- کنوانسیون بینالمللی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی
- کنوانسیون بینالمللی مسئولیت مدنی برای خسارت آلودگی نفت سوخت کشتی
ب) ضوابط منطقهای (خلیج فارس و دریای خزر)
الف) كنوانسيون چارچوب تغييرات آب و هوا